28 Haziran Pazar günü, İsrail hükümeti oy birliğiyle Ermeni Soykırımı'nın bu şekilde tanınması yönünde oy kullandı. Bu karar; Birinci Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Ermenilerinin, milliyetçi Türk hükümeti tarafından sürgüne gönderilmesi ve katledilmesinin soykırım olarak nitelendirilmesinin, İsrail tarafından onlarca yıl boyunca resmi olarak reddedilmesinin ve geri çevrilmesinin ardından geldi.
İsrail'in Ermeni Soykırımı'nı tanımasının Ermenilerle hiçbir ilgisi bulunmuyor. Aslına bakılırsa İsrail, Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki Dağlık Karabağ çatışması bağlamında Azerbaycan'ın yanında yer alarak Ermenilere karşı aktif bir şekilde düşmanca bir tutum sergiledi. İsrail hükümeti, 2020 yılındaki savaşta belirleyici olan ve Azerbaycan güçlerinin eski teknoloji Ermeni hava savunma sistemlerini imha etmesini sağlayan muazzam miktarda silah tedarik etti. İsrail ayrıca, ABD'nin başkentinde Azerbaycan'a lobicilik faaliyetleri sağlayarak Azerbaycan'ı Amerikan karar alma mekanizmalarının üst kademeleriyle tanıştırdı. Daha sadece üç yıl önce İsrail; Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ'daki fetih, yıkım ve etnik temizlik politikalarını aktif olarak destekliyordu.
İsrail'in Ermeni Soykırımı'nı tanımasının adalet duygusuyla da hiçbir ilgisi yoktur. İsrail hükümetinin Gazze'de soykırımsal bir yıkım, Batı Şeria'da etnik temizlik ve Güney Lübnan'da yüzlerce köyün yok edilmesi faaliyetlerini yürüttüğü bir dönemde, geçmişte yaşanmış bir soykırımı tanıması, en hafif tabirle içi boş ve ikiyüzlüce tınlamaktadır.
Öyleyse, bu gecikmiş ve garip tanımanın arkasında ne var? Bunu çözmek için, İsrail'in Ermeni Soykırımı'nı tanımaya neden bu kadar uzun süre direndiğini anlamak gerekir. Bunun iki nedeni vardı: Birincisi, İsrail'in Türkiye ile olan ittifakıydı. İsrail, Ermenilerin tanınma ve adalet taleplerinin zararına olacak şekilde, onlarca yıl boyunca özellikle ABD'de Türk hükümetine lobicilik hizmeti sağladı. İkinci ve daha önemli neden ise iç politikaydı; zira İsrailli liderler Holokost (Yahudi Soykırımı) ile hiçbir şeyin kıyaslanmaması gerektiği konusunda ısrarcıydılar. Dolayısıyla Ermeni Soykırımı'nın tanınması, İsrail'in "benzersiz" olmadığı ve Avrupalı Yahudilerin çektiği acılardan önce benzer tarihi olayların yaşandığı anlamına gelecekti.
Bu nedenle, İsrail hükümetinin Ermeni Soykırımı'nı tanıması, karşılıklı ilişkilerin hızla kötüleştiği bir dönemde İsrail tarafından Türkiye'ye karşı bir silah olarak kullanılma amacı taşımaktadır. Bu, İsrail'in artık Türkiye'nin inkarcı politikaları lehine lobicilik yapmayacağını; aksine, Ermeni Soykırımı'nı Ankara üzerinde baskı kurmak için ek bir araç olarak kullanabileceğini ilan ettiği anlamına geliyor. Ancak bu politika değişikliğinin bir bedeli var: İsrail, Ermeni Soykırımı'nı tanıyarak ucu açık uzun vadeli sonuçları olacak şekilde "yalnızca Holokost" politikasından vazgeçmiş oluyor.
İsrail'in politika tercihlerinin etkisi ne olursa olsun, Ermeni siyasetçilerin bunlarla hiçbir şekilde ilişkilenmeye niyetleri yok. İsrail, koşulların değişmesiyle birlikte değişebilecek bir politika dahilinde, Ermenilerin mağduriyetini Türkiye ile girdiği bu yeni güç mücadelesinde kullanmakta. Öte yandan bu eksen kayması, Türkiye'nin inkarcı politikalarının sınırlarını da gözler önüne sermektedir. Türk liderler, Turgut Özal dönemi veya Recep Tayyip Erdoğan'ın 2014 yılında Ermeni kurbanlara yönelik yayınladığı "taziye" mesajı gibi süreçlerde kendi geçmiş kayıtlarıyla yüzleşmek adına birkaç kez fırsat yakalamışlardı. Ancak Türk liderler her defasında geri adım atarak inkarcı politikalarına geri döndüler ve bu büyük sorunu gelecekteki fırsatçıların istismar etmesi için ortada bıraktılar.
Kaynak: Agos, Çeviri: Gemini, Düzelti: Avlaremoz
